திருநெல்வேலியின் வரலாற்றைத் தேடும் போது, கோயில்கள் முக்கியமான வரலாற்றுச் சான்றுகளாக நம் முன் நிற்கின்றன. அவற்றின் கட்டிட அமைப்பு, சிற்பங்கள், கல்வெட்டுகள், திருவிழாக்கள் மற்றும் வழிபாட்டு மரபுகள் பல தலைமுறைகளின் நினைவுகளைப் பாதுகாத்து வருகின்றன.
நெல்லையப்பர்–காந்திமதி அம்மன் கோயில் போன்ற புகழ்பெற்ற திருக்கோயில்கள் நெல்லையின் ஆன்மிக அடையாளமாக மட்டுமல்லாமல், அதன் கட்டிடக்கலை மற்றும் பண்பாட்டு வரலாற்றின் முக்கியப் பகுதியாகவும் விளங்குகின்றன.
ஒரு கோயிலின் சுவர்களில் பொறிக்கப்பட்டிருக்கும் சில வரிகள் கூட, பல நூற்றாண்டுகளுக்கு முன்பு நடந்த ஒரு நிலத் தானம், வரி வசூல், நிர்வாக நடவடிக்கை அல்லது சமூக நிகழ்வைப் பதிவு செய்திருக்கலாம்.
கல்வெட்டுகள் வரலாற்றாசிரியர்களுக்கு முக்கியமான ஆதாரங்களாக இருப்பதன் காரணம் இதுவே. இலக்கியங்களில் இடம்பெறாத பல உள்ளூர் நிகழ்வுகளையும் நிர்வாகத் தகவல்களையும் கல்வெட்டுகள் வெளிப்படுத்துகின்றன.
கோயில்களைச் சுற்றி உருவான ஊர்கள், சந்தைகள், கைவினைத் தொழில்கள் மற்றும் திருவிழாக்கள் மக்களின் சமூக வாழ்க்கையோடு நெருக்கமாக இணைந்திருந்தன. இசை, நடனம், சிற்பம், ஓவியம் மற்றும் கட்டிடக்கலை போன்ற கலைகளின் வளர்ச்சிக்கும் கோயில்கள் முக்கியப் பங்காற்றின.
இன்றும் நெல்லையின் பல கோயில்களில் நடைபெறும் திருவிழாக்கள், தலைமுறைகளை இணைக்கும் பண்பாட்டு பாலமாகத் திகழ்கின்றன.
அதனால், நெல்லையின் கோயில்களை வெறும் வழிபாட்டுத் தலங்களாகப் பார்ப்பதைத் தாண்டி, “கல்லில் எழுதப்பட்ட வரலாற்றுப் புத்தகங்கள்” எனப் பார்க்கலாம்.
சுவர்களில் இருக்கும் கற்கள் அமைதியாக இருக்கலாம்; ஆனால் அவை சொல்லும் வரலாறு ஆயிரம் கதைகளைப் பேசுகிறது.